محدودیت در منابع آبی شرق و جنوب شرق کشور و اهمیت رودخانه هیرمند به عنوان رگ حیاتی سیستان و بلوچستان موجب شده مسئله حقابه ایران از آب این رودخانه به عنوان یک مسئله مهم سیاسی، اجتماعی و زیست محیطی، توجه ویژهای را به خود معطوف کند.
آبگیری بند کمالخان از آنجایی زنگ خطر بحران تأمین آب را در سیستان به صدا درآورد که سامانه انحرافی این بند سبب شد وزارت آب و انرژی افغانستان برخلاف سالهای گذشته بتواند تمام سیلابهای حوضه آبریز هیرمند را مدیریت کند. سیاست اشرف غنی مبنی بر تهاتر آب با نفت، بدعهدیهای طرف افغانستانی و سیاستهای کشاورزی این کشور مهمترین نکاتی بود که ورود سیلاب به سیستان را با اما و اگر مواجه کرد.
بررسیها نشان میدهد کمیسار آب هیرمند از سال ۹۶ مطلع بود که بند کمالخان در حال تکمیل است، حال پرسش اینجاست که با این تفاسیر چرا برای پیشگیری از ساخت بند کمالخان اقدام قابل توجهی انجام نشد؟
آوردهای که دیگر نیست
رودخانه هیرمند در سالهای نرمال آبی و ترسالی پیش از بهرهبرداری بند کمالخان سبب روانه شدن بیش از ۳ میلیارد مترمکعب سیلاب به منطقه سیستان میشد، طبق معاهده هیرمند از این مقدار ۸۲۰ میلیون مترمکعب حقابه ایران محسوب و باقی سیلاب به عنوان حقابه زیست محیطی وارد تالاب بینالمللی هامون میشد. پس از آبگیری و بهرهبرداری بند کمالخان، سامانه انحرافی این بند، سیلابهای این رودخانه را به سمت شورهزار گودزره منحرف میکند که این مسئله دریافت حقابه ایران را با مشکل مواجه کرده و این مسئله موجب شده ذخایر آبی چاهنیمههای سیستان به حداقل برسد.
نقض تعهدات
افغانستان حق اجرای سازه بند کمالخان را نداشته، زیرا دسترسی ایران برای دریافت حقابهاش از رودخانه هیرمند را دچار مشکل کرده است. مسئله تنش آبی در سیستان میتواند روی مباحث امنیتی منطقه جنوب شرق تأثیرگذار باشد، مبیّن این مسئله ورود کمیته امنیت آب کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی به موضوع حقابه ایران از رودخانه هیرمند است، اما تاکنون وزارتخانههای نیرو و امور خارجه در این زمینه عملکرد قابل قبولی نداشتهاند.
در ماده پنجم معاهده ۱۳۵۱ آمده است: افغانستان موافقت کرده اقدامی نکند که ایران را از حقابهاش از آب رود هیرمند (هلمند) که مطابق احکام مندرج مواد دوم، سوم و چهارم این معاهده تثبیت و محدود شده است بعضاً یا کلاً محروم کند. اما افغانستان با حفظ تمام حقوق بر باقی آب رود هیرمند (هلمند) هر طوری که خواسته باشد از آن استفاده میکند و آن را به مصرف میرساند.
ایران هیچ گونه ادعایی بر آب هیرمند (هلمند) بیشتر از مقادیری که طبق این معاهده تثبیت شده است ندارد، حتی اگر مقادیر آب بیشتر در دلتا سفلای هیرمند (هلمند) میسر باشد و بتواند مورد استفاده ایران قرار گیرد.
طبق این بند از معاهده ۱۳۵۱، ساخت بند انحرافی کمالخان نقص معاهده است، افغانستان بارها معاهده را نقص کرده، اما باید پرسید کمیسار آب هیرمند متقابلاً چه اقدامی انجام داده است؟
بند کمالخان در زمان دولت اشرف غنی ساخته شد و بهرهبرداری از آن به هیئت حاکمه طالبان رسید، تعامل امارت اسلامی طالبان سر مسئله آب نسبت به عوامل دولت اشرف غنی به مراتب بیشتر است، با وجود وعده سرپرست وزارت آب و انرژی افغانستان مبنی بر اصلاح بند کمالخان، اما تاکنون این وعدهها فرجامی نداشته است.
تهدید امنیت ملی
خالی از سکنه شدن سیستان به خاطر تنش آبی، برای مرزهای ایران همواره یک تهدید ملی محسوب میشود و باید چارهای اندیشید.
زیبنده ایران به عنوان یک قدرت منطقهای نیست که نتواند حقابهاش را از رودخانه هیرمند مطابق معاهده بینالمللی ۱۳۵۱ از افغانستان دریافت کند.
بهمن سال گذشته سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران اسلامی در گفتوگو با خبرنگاران درباره جمعبندی سفر خود به افغانستان اظهار کرد: بحث آب یک بحث جدی برای ما بود و هم رئیسالوزرا و هم وزیر امور خارجه افغانستان تأکید کردند حقابه ایران بر اساس معاهده هیرمند داده خواهد شد، اما تا امروز خبری از این حقابه ایران نیست!
نظر شما